Jos Klarenbeek



Tijdsteen / Steentijd


Met het onderzoeksproject Steentijd / Tijdsteen heeft Jos Klarenbeek betonstraatsteen (BSS) van de stad Rotterdam in kaart gebracht. Door tijd als fenomeen toe te passen is er een nieuw uitgangspunt gevonden om de reststroom van ‘oude’ betonstraatstenen weer als bron te gebruiken. Klarenbeek introduceert ‘tijd’ als een nieuwe ontwerp- en ordeningsstrategie voor het toepassen betonstraatsteen op verschillende schaalniveau’s.  Het basisprincipe van deze strategie is om oude stenen te ordenen op hun leeftijd en her te gebruiken in nieuwe straatpatronen, waarbij met 50% nieuw + 50% hergebruik een straatbeeld ontstaat waar letterlijk twee tijden door elkaar heen geweven zijn. Het onderzoek vond plaats in mei en juni 2018 als onderdeel van het onderzoeksproject RE-source, en werd onder deze vlag gepresenteerd tijdens de Dutch Design Week 2019.




"Wat ik mooi vind, is wanneer je voelt dat de objecten van de openbare ruimte in een stad een langzamer tempo volgen dan het tempo van de stad, de mensen. Een grotere tijdspanne wordt zichtbaar. Het ogenschijnlijk snelle tempo dat heerst in de stad wordt gecompenseerd door de traagheid en de duur van de dingen. De levenscyclus van bomen is langer dan die van rioolbuizen, wortels breken met een trage kracht het asfalt van de fietspaden.


De tijd van de boom wordt in ere gelaten wanneer ze op de juiste manier wordt verzorgd. Haar omgeving gaat op de schop maar voor de boom is er een plek waar ze rustig in haar eigen tijd verder kan. Wanneer de boom de stad uit moet kan ze terecht bij het bomendepot op de kwekerij van de stad Rotterdam om later weer het publieke domein te betreden.


Bij de betonstraatsteen zie je dit niet. De steen, die de rust zelve is, zou technisch gezien veel langer mee kunnen dan nu het geval is. Zijn tijd wordt nog niet geaccepteerd. Zijn tijd weegt nog niet dusdanig mee in de manier van werken dat de steen locaties en mensen om zich heen verzameld als een stenenkwekerij, depot of park. Wanneer we overschakelen naar een circulair denkpatroon gaat de tijd van het materiaal noodzakelijkerwijs een rol spelen. Wanneer we deze rol serieus nemen openbaren zich allerlei nieuwe ontwerpmogelijkheden en ontstaan er tal van nieuwe relaties.


In de maanden mei en juni van 2018 heb ik als onderdeel van het onderzoeksproject RE-source gewerkt aan een onderzoek naar het restmateriaal van en in de stad Rotterdam. Het begin van mijn onderzoek was breed van opzet. Ik heb veel plekken bezocht, mensen gesproken en informatie verzameld. Om de tijd van de steen ervaarbaar te maken, voelbaar, moet je zijn leven in kaart brengen. De mensen die in het veld werken, die heel dicht bij het materiaal en de tijd van het materiaal staan zijn hier essentieel in. Mijn aanwezigheid als geïnteresseerde leek gaf mij de flexibiliteit om door verschillende lagen van het stadsbeheer te bewegen. Als buitenstaander zit je niet vast aan de gewoontes en bestaande structuren van een organisatie, werkwijze of situatie. Je geniet een bepaalde vrijheid en bent zowel ongevaarlijk als onvoorspelbaar, een mogelijkheid tot verandering.


Door de levensloop van een steen te volgen, de verschillende locaties te bezoeken en mensen werkzaam op deze locaties te spreken, heb ik informatie verzameld welke als basis dient voor mijn ontwerpen. Hierbij zijn de ontwerpen geen oplossingen maar eerder een re-framing van situaties met verschillende toekomst scenario’s. Ontwerpend onderzoek zorgt voor meer veranderingen dan voorzien kunnen worden in een complex systeem als stadsbeheer. De ontwerpen zijn daarom ook zelf onderzoeksmethodes. Veranderingen in het systeem vloeien door in onze omgang met materialen, onze werk- en denkwijzen en uiteindelijk in de waarde die we hechten aan de dingen om ons heen. Wanneer de tijd voelbaar wordt ervaren we de stad op een nieuwe manier."


Het Tijdstenendepot


Voorstel voor een nieuwe Betonstraatstenenketen in Rotterdam met het Tijdstenendepot.


1. Nieuwe stenen nog in de Rotterdamse stijl worden uit betonstenenfabriek direct in een grote lading naar het tijdstenendepot gereden. 2. Op het tijdstenendepot liggen betonstraatstenen geordend op leeftijd en op kleur. 3. Een pakketteermachine op het depot weeft twee tijden samen en doet deze op pallets. Een pallet stenen kan straks direct machinaal worden gelegd. 4. Vanaf het depot worden de juiste stenen bij de juiste straat aangeleverd. 5. De straat wordt machinaal bestraat met stenen in een 50 % oud / 50% hergebruik patroon. 6. De stenen die uit de straat gaan worden gekeurd en voorgesorteerd. 7. Na de keuring worden de stenen naar de bestemming gereden afhankelijk van hun kwaliteit. Als de stenen nog minimaal dertig jaar mee kunnen gaan ze naar het tijdstenendepot. Hier worden ze ingedeeld in de juiste categorie tijdsteen. Wanneer de stenen niet meer te herstraten zijn wordt overgegaan op recycling. 8. Als stenen nog wel meekunnen maar korter dan 30 jaar belanden ze in de tijdsmelange. 9. Als stenen niet meer gelegd kunnen worden maar nog wel vormvast zijn belanden ze in de kooien. 10. Al het overige en overtollige gaat naar de breker. 11. Betongranulaat gaat weer terug de betonketen in.



Steen op leeftijd



Steenweg

De weg die de betonstraatsteen aflegt in beeld.

Dutch Design Week 2019